Những điểm thay đổi của Thông tư 99/2025/TT-BTC so với Thông tư 200/2014/TT-BTC

Theo Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC, kể từ ngày 01/01/2026, Thông tư này chính thức có hiệu lực thi hành và được áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026. Đáng chú ý, Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế đồng loạt các văn bản quy phạm pháp luật về kế toán doanh nghiệp trước đây, cụ thể:

• Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC),
• Thông tư 75/2015/TT-BTC ngày 18/5/2015 của Bộ Tài chính về sửa đổi, bổ sung Điều 128
• Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính,
• Thông tư 53/2016/TT-BTC ngày 21/3/2016 về sửa đổi, bổ sung một số Điều của Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính.
• Thông tư 195/2012/TT-BTC ngày 15/11/2012 hướng dẫn kế toán áp dụng cho đơn vị chủ đầu tư.

Điều này xóa bỏ sự chồng chéo giữa các văn bản, chuẩn hóa khung pháp lý kế toán doanh nghiệp, giúp việc áp dụng trở nên nhất quán và dễ dàng hơn.

Thông tư mới bổ sung tổ chức tín dụng vào đối tượng áp dụng. Đối với các tổ chức này, thông tư sẽ quy định các nghiệp vụ không đặc thù như hàng tồn kho, tài sản cố định, công nợ. Các nghiệp vụ đặc thù của ngành ngân hàng sẽ tiếp tục tuân theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Đơn vị tiền tệ

Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, Đồng Việt Nam (VND) là đơn vị tiền tệ chính thức dùng để ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính. Tuy nhiên, doanh nghiệp có thể lựa chọn ngoại tệ làm đơn vị kế toán nếu đáp ứng các điều kiện về:

• Tỷ trọng giao dịch thu – chi chủ yếu bằng ngoại tệ;
• Ảnh hưởng chính đến giá bán, chi phí sản xuất và nguồn vốn;
• Có khả năng phản ánh trung thực tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Sau khi lựa chọn đơn vị tiền tệ kế toán, doanh nghiệp không được thay đổi, trừ khi có biến động lớn, trọng yếu về hoạt động kinh doanh.
Quy định mới về tỷ giá hối đoái
Trước đây, TT200/2014/TT-BTC quy định các tỷ giá khi ghi nhận mua/bán khác nhau, gây phức tạp trong hạch toán. Thông tư 99/2025/TT-BTC đã có sự làm rõ và linh hoạt hơn trong việc xác định tỷ giá giao dịch thực tế và tỷ giá chuyển đổi:

• Tỷ giá Giao dịch Thực tế theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (Áp dụng cho giao dịch trong kỳ): Doanh nghiệp được lựa chọn tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi thường xuyên giao dịch hoặc tỷ giá xấp xỉ (chênh lệch không vượt quá +/-1% so với tỷ giá trung bình).
• Tỷ giá Chuyển đổi Đơn vị Tiền tệ: Khi thay đổi đơn vị tiền tệ kế toán, doanh nghiệp phải chuyển đổi số dư theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng nơi thường xuyên có giao dịch tại ngày thay đổi đơn vị tiền tệ.

Căn cứ theo Điều 3 Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định:

Mọi giao dịch kinh tế phát sinh trong doanh nghiệp phải:

• Tuân thủ đầy đủ pháp luật, cơ chế, chính sách liên quan;
• Được kiểm soát, giám sát chặt chẽ trong toàn bộ quá trình tạo lập – thực hiện – ghi nhận.

Doanh nghiệp có trách nhiệm:

• Tự xây dựng quy chế quản trị nội bộ, hoặc tài liệu tương đương;
• Phân định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân liên quan đến quản lý và kiểm soát giao dịch kế toán;
• Xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ độc lập, đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ pháp luật.

Đây là bước tiến lớn về “chuyển giao quyền tự quản lý” cho doanh nghiệp – gắn quyền tự chủ kế toán với trách nhiệm giải trình pháp lý rõ ràng.

Thông tư 99/2025/TT-BTC mang đến nhiều điểm đổi mới về chứng từ kế toán và sổ sách kế toán, hướng đến tăng cường quyền tự chủ cho doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ theo Luật Kế toán hiện hành:

• Tự chủ thiết Kế chứng từ & sổ sách: Doanh nghiệp được xây dựng, thiết kế biểu mẫu chứng từ kế toán tùy theo đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị mình.
• Đơn giản hóa quy định ký chứng từ: Việc lập và ký chứng từ kế toán được thực hiện theo quy định của Luật Kế toán, văn bản hướng dẫn Luật kế toán, hướng dẫn tại Thông tư này và các văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế. Các quy tắc chi tiết về hình thức và cách thức ký (như loại mực, chữ viết) sẽ tuân theo các quy định chung của Luật Kế toán, thay vì bị ràng buộc bởi các quy định chi tiết cứng nhắc trong chế độ kế toán như trước đây.

• Điều 11 Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định áp dụng hệ thống tài khoản kế toán mới tại Phụ lục II kèm theo Thông tư số 99.
• Doanh nghiệp được quyền tự thiết kế hệ thống tài khoản kế toán: Đây là một trong những thay đổi căn bản nhất của Thông tư 99/2025/TT-BTC, cho phép doanh nghiệp tự chủ động mở thêm các tài khoản chi tiết để phù hợp với nhu cầu quản trị nội bộ.
  Việc sửa đổi, bổ sung phải đảm bảo phân loại và hệ thống hóa được các nghiệp vụ phát sinh theo nội dung kinh tế, không trùng lặp đối tượng, tuân thủ các nguyên tắc kế toán theo quy định và không được làm thay đổi hoặc ảnh hưởng đến các chỉ tiêu, thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính.
• Thông tư 99/2025/TT-BTC đã bãi bỏ và bổ sung một số tài khoản kế toán cấp 1 và cấp 2 mới để phản ánh chính xác hơn bản chất giao dịch và đặc thù ngành nghề, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, xuất nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt:

Đổi tên Bảng cân đối kế toán thành Báo cáo tình hình tài chính. Các thành phần khác giữ nguyên: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh BCTC. (Mẫu biểu khác với TT200)

• Kỳ Lập Báo Cáo: Bắt buộc lập BCTC năm. BCTC giữa niên độ (quý, bán niên) không bắt buộc theo chế độ kế toán mà phụ thuộc vào các luật liên quan khác (ví dụ: Luật Chứng khoán).
• BCTC Công Ty Có Chi Nhánh: BCTC của công ty bắt buộc phải hợp nhất các đơn vị trực thuộc (chi nhánh độc lập và phụ thuộc), yêu cầu bù trừ các khoản nội bộ. Không còn BCTC tổng hợp riêng biệt.
• Doanh nghiệp có thể thay đổi tài khoản nhưng BCTC phải đảm bảo đúng thông tư, chỉ được thêm chứ không được sửa đổi các chỉ tiêu đã quy định.

Lưu ý: Chỉ những sai sót trọng yếu mới phải điều chỉnh hồi tố. Các sự kiện sau ngày kết thúc kỳ kế toán năm không được làm thay đổi BCTC đã lập.

• Phụ lục 1: Danh mục và biểu mẫu chứng từ kế toán
• Phụ lục 2: Hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp
• Phụ lục 3: Danh mục biểu mẫu Sổ kế toán (gồm 42 mẫu sổ. Trước đây theo Thông tư 200 có 45 sổ)
• Phụ lục 4: Biểu mẫu Báo cáo tài chính.

• Hàng khuyến mại: Thông tư mới quy định khi bán hàng khuyến mại, doanh nghiệp sẽ ghi nhận Nợ chi phí/Có 3331 (Thuế GTGT phải nộp), đồng nhất với quy định tại Thông tư 133.
• Tính giá xuất kho linh hoạt: Cho phép doanh nghiệp áp dụng nhiều phương pháp tính giá xuất kho khác nhau cho từng loại vật tư, hàng hóa cụ thể, thay vì chỉ một phương pháp duy nhất cho toàn bộ.
• Áp dụng phương pháp chi phí chuẩn (Standard Cost) trong tính giá thành sản phẩm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC: Thông tư bổ sung hướng dẫn áp dụng phương pháp chi phí chuẩn trong tính giá thành sản phẩm cho các doanh nghiệp sản xuất. Giúp doanh nghiệp có giá thành sản phẩm tức thì và không cần chờ phân bổ chi phí cuối kỳ, hỗ trợ tính toán lãi lỗ nhanh chóng. Khi bán hàng sẽ theo giá định mức, sau này tính lại giá sẽ đưa phần chênh vào hàng tồn kho hoặc giá vốn.
• Bổ sung nghiệp vụ Khấu trừ thuế TTĐB hàng nhập khẩu: Thông tư 99/2025/TT-BTC bổ sung tài khoản 1383 – Thuế TTĐB hàng nhập khẩu. Theo đó, đối với các mặt hàng nhập khẩu chịu thuế TTĐB, khi bán ra sẽ được khấu trừ thuế TTĐB hàng nhập khẩu.